G?m s? c? truy?n

Vi?t Nam là m?t trong nh?ng qu?c gia có ngh? g?m xu?t hi?n khá s?m. Theo các tài li?u c?, g?m ?ã xu?t hi?n ? Vi?t Nam m?t v?n n?m tr??c ?ây. Sau ?ây, xin nêu vài nét khát quát s? có m?t c?a g?m qua quá trình phát tri?n l?ch s? ??t n??c.

Th?i ti?n s?: nh?ng s?n ph?m ??t nung ???c phát hi?n cho th?y ? giai ?o?n ??u th??ng thô có pha l?n cát ho?c các t?p ch?t khác, ???c n?n b?ng tay, hoa v?n ??n gi?n ? phía ngoài nh? các v?ch chéo, vân sóng, vân ch?i r?ng l??c... Các hoa v?n này ???c t?o ra khi s?n ph?m còn ??t, m?t s? ???c t?o b?ng bàn d?p ho?c dùng que nh?n ?? v?, v?ch.

Các nhà chuyên môn cho r?ng trong su?t th?i gian dài, t? lúc phát minh ra ?? g?m t?i ??u th?i k? ?? ??ng, ph?n l?n g?m ???c hình thành b?i bàn tay c?a ph? n? (vân tay ?? l?i trên s?n ph?m cho th?y ?i?u ?ó); ???c nung ngoài tr?i, nhi?t ?? th??ng d??i 700ºC. Các s?n ph?m g?m th?i k? này là ?? ??ng, ?? ?un n?u, v? cu?i ta th?y xu?t hi?n thêm các lo?i ?? dùng ?? ?n u?ng, trang s?c.

Th?i k? ?? ??ng: ? Vi?t Nam (cách ?ây 4 nghìn n?m), h?u h?t các s?n ph?m g?m ???c hình thành b?ng bàn xoay m?t cách khá thành th?o, do v?y t?o nên s? phong phú v? ch?ng lo?i và ki?u dáng s?n ph?m: ngoài các s?n ph?m ?un n?u còn th?y nh?ng s?n ph?m g?m ?? ch?a ??ng, d?ng c? ?n u?ng, trang s?c, công c? lao ??ng và g?m m? thu?t. V? trang trí, g?m ??t nung ch? y?u có các hoa v?n hình ho?, nét chìm là chính. M?t s? s?n ph?m ???c xoa m?t l?p áo b?ng n??c ??t khác màu nh?ng ch?a ph?i men. Các hoa v?n trang trí và cách t?o dáng c?a g?m giai ?o?n này có ?nh h??ng ??n t?o dáng và trang trí trên ?? ??ng cùng th?i.

Th?i ??i ?? s?t: g?m ??t nung ???c s?n xu?t h?u nh? kh?p các vùng trong n??c. Ch?t l??ng g?m còn non l?a và v?n thô s? nh?ng v? t?o dáng và trang trí thì ch?a có th?i k? nào ??c s?c và phong phú b?ng. Hi?n v?t th?i k? này cho th?y ngh? g?m v?n g?n bó v?i ngh? nông nh?ng nam gi?i ?ã ?óng vai trò quan tr?ng trong quá trình s?n xu?t.

??n th? k? 2 tr??c Công nguyên Vi?t Nam b? r?i vào ách th?ng tr? c?a phong ki?n ph??ng B?c. Ngh? g?m ti?p t?c phát tri?n trên v?n kinh nghi?m c? truy?n, có ti?p thu ?nh h??ng c?a g?m Trung Hoa. V? ch?ng lo?i s?n ph?m, xu?t hi?n thêm lo?i g?m ki?n trúc nh? g?ch, ngói. Ngoài ra còn có các t??ng ??ng v?t nh? nh? l?n, bò v?i ki?u n?n s? sài. Phong cách g?m th?i k? này mang phong cách Hán ho?c k?t h?p hoa v?n Vi?t và hoa v?n Hán. Nhi?u s?n ph?m g?m Hán khác ???c c?i biên theo phong cách Vi?t.

Th?i Lý - Tr?n: th? k? 10 ?ánh d?u b??c ngo?t trong l?ch s? Vi?t Nam. Th?i k? ph?c h?i ??c l?p dân t?c sau h?n m??i th? k? ?ô h? c?a phong ki?n Trung Hoa. Su?t b?n th? k?, t? nhà Lý sang nhà Tr?n, ?? g?m ??t ???c nh?ng thành t?u r?c r?. Quy mô s?n xu?t, ch?ng lo?i s?n ph?m, ch?t li?u... ??u ???c m? r?ng. Nhi?u lo?i men ???c ?ng d?ng và ?n ??nh v? công ngh?. ??c bi?t men tr?ng c?ng xu?t hi?n ? th?i k? này ngoài men tro và men ??t. Ba y?u t? c? b?n t?o nên v? ??p c?a ?? g?m là hình dáng, hoa v?n trang trí, men màu. S? phát tri?n c?a k? thu?t và trình ?? th?m m? cao ?ã t?o nên s?n ph?m g?m th?i k? này có ba lo?i n?i ti?ng là g?m men tr?ng ngà ch?m ??p n?i, g?m hoa nâu, g?m men ng?c.

V? t?o dáng g?m Lý - Tr?n ngoài nh?ng hình m?u trong thiên nhiên nh? hoa, qu? là cách t?o dáng c?a nh?ng ?? ??ng tr??c ?ó. Trang trí trên g?m Lý - Tr?n, hoa v?n hình h?c chi?m v? trí ph?. Nh?ng ho? ti?t chính ? ?ây là hoa lá, chim, thú, ng??i. Hoa v?n trang trí v?i cách miêu t? gi?n d?, m?c m?c r?t g?n g?i v?i thiên nhiên và con ng??i Vi?t Nam. M?t ??c ?i?m n?a là nét chìm ???c làm "bè" ra, m?t bên rõ c?nh, m?t bên bi?n d?n vào s?n ph?m, làm ch? ch?y d?n men, t?o nên ?? ??m nh?t cho ho? ti?t nh? trên g?m men ng?c ho?c làm gi?i h?n ?? tô nâu.

V? k? thu?t, lò nung cho g?m th?i Lý - Tr?n có m?t b??c ti?n l?n nh? vi?c s? d?ng các lò cóc, lò n?m, có khi c? lò r?ng ?? nâng nhi?t ?? nung cho s?n ph?m lên ??n 1200ºC - 1280ºC. Vi?c s? d?ng bao nung và k? thu?t nung ch?ng b?ng con kê (lòng dong) ???c ?ng d?ng r?ng rãi ??i v?i nhi?u lo?i s?n ph?m ?ã cho th?y ??t trình ?? s?n xu?t g?m cao c?p, nh?t là g?m men ng?c. Nhi?u ??a ph??ng s?n xu?t g?m ? Thanh Hoá, Hà N?i, vùng Nam ??nh... ch?ng t? s? hình thành g?m t?p trung và mang tính chuyên nghi?p.

G?m Lý - Tr?n ?ã t?o nên s? chuy?n hoá b??c ??u gi?a yêu c?u s? d?ng v?i ch?t li?u. ?i?u này nó th? hi?n b??c ti?n b? v? m?t k? thu?t và ngh? thu?t, ph?n ánh t? t??ng duy lý trong quá trình sáng t?o g?m và ?ng d?ng nó vào ??i s?ng m?t cách t?t ??p nh?t, phù h?p nh?t.

Sau th? k? 14: nhi?u trung tâm s?n xu?t g?m chuyên môn hoá n?i ti?ng nh? Bát Tràng, Th? Hà, Phù Lãng, H??ng Canh, Hàm R?ng, M? Thi?n, Phú Vinh... ch?ng t? s?c s?ng m?nh m? c?a ngh?. Nhi?u s?n ph?m g?m ghi l?i ??a ph??ng, ngày tháng và ng??i sáng t?o ra nó. Nhi?u qu?c gia ?ã nh?p g?m t? Vi?t Nam, ??c bi?t th? gi?i c?a Nh?t B?n còn b?t ch??c g?m c?a Vi?t Nam.

Tiêu bi?u cho k? thu?t và ngh? thu?t g?m Vi?t Nam th?i k? này là g?m hoa lam; g?m ch?m ??p n?i tinh t?, có b?n s?c riêng. Ngoài ra còn có lo?i g?m v? men mà ng??i Nh?t th?i ?ó trong trà ??o r?t ?a chu?ng, g?i là "H?ng An Nam".

V? k? thu?t, các lo?i lò r?ng c? l?n ?ã ???c s? d?ng khá r?ng rãi, nhi?t ?? và ch? ?? nung, ?i?u khi?n l?a m?t cách ch? ??ng. Lo?i men tro tr?u, tro cây ???c dùng nhi?u. K? thu?t v? hoa ?ã ??t t?i trình ?? thành th?c, nét trang trí phóng bút mang nhi?u ch?t h?i ho?.

??n th?i Gia Long (??u th? k? 19), ngh? g?m có d?u hi?u xu?ng d?c b?i vi?c nh?p g?m t? Trung Hoa theo các ??n ??t hàng c?a tri?u ?ình Hu?. M?t vài c? s? s?n xu?t g?m ? Biên Hoà, Lái Thiêu ?ã phát tri?n m?t lo?i g?m men l?a trung (th??ng g?i là g?m Biên Hoà) ???c s? d?ng khá r?ng rãi ? các ??a ph??ng lân c?n. ??u th? k? 20, ? mi?n B?c, m?t vài c? s? ?ã nh?p thi?t b? t? n??c ngoài và nghiên c?u s?n xu?t ?? s?, nh?ng k?t qu? không ?áng k?.

Trong nh?ng n?m chi?n tranh ch?ng Pháp và ch?ng M?, ng??i Vi?t Nam không có ?i?u ki?n ?? phát tri?n ngh? th? công nói chung và ngh? g?m nói riêng. Ngh? g?m b? sa sút và có lúc t??ng ch?ng b? m?t ngh?. Sau ngày ??t n??c th?ng nh?t, h?u h?t các ngh? th? công ???c h?i sinh, trong ?ó ngh? g?m là m?t ngh? ?ã ???c khôi ph?c và phát tri?n r?t nhanh. Nhi?u trung tâm g?m tr? l?i ho?t ??ng sôi n?i và r?t n?ng ??ng nh? Bát Tràng, ?ông Tri?u, Phù Lãng, Biên Hoà... May m?n thay, các l?p ngh? nhân c? v?n còn và các l?p ngh? nhân m?i ?ang xu?t hi?n. S?n ph?m g?m c?a Vi?t Nam t? lâu ?ã là m?t m?t hàng xu?t kh?u có giá tr? cao và hôm nay nó còn là m?t m?t hàng l?u ni?m không th? thi?u ??i v?i nhi?u du khách g?n xa.

Bài viết cùng mục:

?i

Ki?n tr

M? thu?t c? truy?n

Tranh d